Naar een ecologische benadering? Terugblik expertmeeting

juli 15th, 2015 Posted by Algemeen No Comment yet

Hoe beziel je een monumentaal kerkgebouw? Op uitnodiging van Basilica kwamen vrijdag 19 juni 2015 ruim twintig experts samen in de Zuiderkerk in Amsterdam om een andere kijk op creatieve planvorming voor monumentale kerkgebouwen te bespreken. Botsende belangen staan een succesvolle exploitatie vaak in de weg. Welke perspectief biedt uitkomst?

Het veld van religie en kerken is ongekend complex geworden, daarom is het zinvol om gebruik te maken van het model van de ecologie – van oorsprong de tak van de biologie die complexe systemen onderzoekt. Zo licht William Arfman toe, die lid is van de onderzoeksgroep Religion in the Urban Sphere (RITUS) van het  Amsterdam Center for the Study of Lived Religion (Vrije Universiteit Amsterdam), met wie Basilica deze expertmeeting heeft georganiseerd in de Zuiderkerk. Hoe staat een gebouw in zijn omgeving? Welke relaties zijn er? Niet alleen tussen mensen en organisaties, maar ook tussen mensen het gebouw? Wordt de status quo benadrukt of is er een sterke dynamiek gaande?

Relaties in kaart brengen
Wanneer je zo het web van relaties in kaart brengt, is dat een grondslag voor goede keuzes. Wel moet duidelijk zijn om wiens ecologie het nu gaat. Het gaat er in ieder geval om dat mensen leren op een nieuwe manier naar hun gebouw te kijken. Soms zijn kerkgenootschappen of andere huurders allang blij als ze ergens onderdak vinden, maar in veel andere situaties is ecologisch denken een voorwaarde om een kerkgebouw opnieuw tot leven te brengen.

Kerkgebouwen slimmer gebruiken
Tim Vreugdenhil, dominee en  entrepreneur van Basilica, staat stil bij de vraag welke rol kerken nog niet spelen in de stedelijke ontwikkeling. De stad wordt voller en drukker. Hoe gebruik je monumentale kerkgebouwen slimmer? De kerken vertellen het verhaal van de stad: het zijn iconen. Er zijn geen andere gebouwen die zo groot en groots zijn dat activiteit én stilzitten er zelfs tegelijkertijd plaats kunnen vinden. Dezelfde kerk die van negen tot zes bruist van leven, kan in de vroege ochtend en de late avond op een andere (verstilde) manier worden gebruikt.

Deuren dus maar open gooien?
Dit is alleen mogelijk als je uitgaat van het principe dat alles kan. Met praktische afstemming zou je een heel eind kunnen komen. Een kerkgebouw heeft  een grote potentie die tot zijn recht zou kunnen komen met een hybridemodel. Hierover werd gediscussieerd, want hoe (on)toegankelijk zijn kerkgebouwen nu? En kunnen deze plekken weer openbaar gemaakt worden? De kerkexploitant merkt op dat als de kerk van iedereen is, de rekeningen nog steeds voor hem zijn. Is het wel zo aantrekkelijk om de deuren open te gooien?

Potentieel zichtbaar maken
Gebouwen kunnen alleen behouden kunnen worden, wanneer ze gebruikt worden. Dus hoe creëer je dan vraag naar ruimte? De omgeving is de belangrijkste factor in die vraag naar ruimte: dat is de essentie van een ecologische benadering. Architect en docent aan de TU in Delft Hans Teerds was gevraagd om eens vanuit een andere rol naar het gebouw te kijken. Architectuur is niet allereerst bouw-kunst, eerder ruimte-kunde, legt hij uit. De architect creëert nieuwe mogelijkheden, en het doel is daar de mensen in mee te laten bewegen. Inspireer mensen door het potentieel van een ruimte zichtbaar te maken.

Verschillende stemmen in gesprek laten komen
In de discussie werd gesproken over wie tot taak heeft om monumentale kerken te bezielen en welke rol geld daarin speelt. Kan een ecologische benadering overtuigen dat het ook geld oplevert, omdat er nieuwe relaties ontstaan als je mensen binnenlaat? Behalve een gezond financieel perspectief is er eerst en vooral visie nodig. De uitdaging is om kerkeigenaren en mensen die (nieuwe) initiatieven willen opstarten met elkaar in gesprek te laten komen.

The comments are closed.